Döllenmiş yumurta bölünmeye başladıktan sonra embriyo olarak adlandırılır. Embriyo kalitesi ise hangi aşamada olduğuna bağlı olarak değişik kodlar kullanılarak sınıflandırılır.
Genellikle 2 veya 3. Gün kalitesindeki embriyolarda farklı yaklaşımlar olmasına rağmen değerlendirilen parametreler aynıdır. Verilen kod ne olursa olsun, bu aşamadaki embriyolarda hücre sayısı, hücrelerin birbirine göre görüntüsü (eşit boyutta hücreler olması gerekir) ve hücre içinin analiz edilir. Hücre içinde görülen granülasyon diye bilinen koyu bölgelerin olması, vakuol ve çekirdek görüntüsündeki anomaliler dikkate alınarak embriyonun genel kalitesi değerlendirilir.
5.günden itibaren embriyo şekilsel olarak değişim gösterir. Hücre sayısı kolayca sayılamayacak kadar artar ve boyutu küçülür. Bu aşamadaki embriyolar blastosist olarak adlandırılır ve hücre sayısı yerine hücrelerin birbiri ile olan ilişkisi, farklı konumlarda ayrışmaya başlayan hücrelerin durumu, embriyo içinde oluşan kavitenin genişliği, zona olarak bilinen yumurta kabuğunun kalınlığı ve embriyonun bu kabuğun dışına taşıp taşmamasına bağlı olarak farklı sınıflar oluşturulur.
Embriyo kalite sınıflandırması embriyonun tutunma ihtimali hakkında bilgi verdiği için çok önemlidir. Özellikle birden fazla embriyosu olan hastalarda hangi embriyonun anne rahmine transfer edileceği kararlaştırılırken embriyologlara yol gösterir. Günümüzde sahip olduğumuz bilgi birikimi sayesinde embriyoların belli bir gün ve saat aralığında hangi ideal görüntüye sahip olması gerektiği daha iyi bilinmektedir. Hatta son yıllarda oluşturulan yapay zeka sayesinde embriyolar çok daha detaylı analiz edilebilmekte ve sağlıklı embriyonun seçimi sağlanabilmektedir.
Embriyo kalitesi değerlendirme de görsel örnekler
2. Gün
Resim 1: 6 hücreli 2.gün embriyosu
6 adet hücre var (6)
Her hücrede tek nükleus görünüyor (Tek:T)
Hücreler birbiri ile eşit görünümde (Even:E)
Fragmantasyon yani hücre artıkları yok (0%)
Hücre görünüşü orta (Average:A)
Kodlar birleştirildiğinde oluşan skor: 6T0EA
Bu şekilde her embriyo için bir skor belirlenip kaydedilir.
2.gün hücre sayısı genel olarak 2 ile 6 arasında değişir
3.Gün / Day 3
3.gün embriyolar
3.gün embryo kalitesi 2.gün olduğu gibi belirli detaylar dikkate alınarak hesaplanır. Örneğin Resim 2 deki embriyo 8T0EA; yani 8 hücreli, tek nukleus görüntüsü olan, fragmantasyon görünmeyen, iyi kalite bir embryo. Resim 3 teki embriyo da hücre yapıları ve sayısı tam olarak görülemediği için sadece Compact olarak sınıflandırılır ve iyi kalite olarak değerlendirilir.
4.gün / Day 4
4.gün embriyolar
Genellikle 4.gün embryo kalitesi değerlendirilmez. Bölünme aşaması ile blastosist oluşum aşamasının arasında bir dönem olduğu için 3. Ya da 5.gün değerlendirme tercih edilir. Bu aşamada normal gelişim sürecinde olan embryolar compact veya erken blastosist aşamasına ulaşabilirler. Nadir durumlarda blastosist gelişimi de izlenebilir. Yukardaki örneklerde (Şekil 4 ve 5) erken aşamada blastosist oluşumları görülmektedir. Bu aşamada ki embryolarda hücre içinde kavite oluşmaya başlar, çok küçük boşluk formasyonu izlenir. Bu durumdaki embriyoların başarı potansiyeli değerlendirildiği güne bağlı olarak yüksektir.
5 ve 6. Gün /Day 5 and 6
5. Gün embriyolar
5.gün embriyolar morula dan genişlemiş ve kabuğundan çıkmaya başlamış blastosistler e kadar farklı görünümlere sahip olurlar. Morula dan 3. Aşamaya kadar embriyolar hücre sayıları ve kavite oluşumlarına göre, compact morula, 1 ve 2 olarak genel bir skor ile değerlendirilir. 3. Seviye ve sonrasında ise göreceleli hücre sayısı, oluşan kavitenin büyüklüğü, dış hücre yerleşimi ve ICM olarak bilinen iç hücre kitlesinin durumu değerlendirilerek not verilir. Kavite büyüklüğü ile hücrenin kabuğundan çıkması gibi özellikler dikkate alınarak 3 ten 6 ya kadar skorlanır. Diğer özellikler A(iyi), B(orta) ve C(kötü) gibi harfler ile kodlanırlar. Örneğin Şekil 7 deki embryo iç açıklığı (kavite) yeteri kadar genişlemiş, embryo kabuğu incelmiş olduğu için 4, iç hücre kitlesi iyi göründüğü için (A) ve dış hücre yapısı iyi göründüğü için A olarak sınıflandırılır ve özet olarak 4AA olarak değerlendirilir.
Şekil 8 ve 9 embryo yumurta kabuğunu delip dışarı çıkmaya başladığı için 5.seviyededir diğer özellikler de iyi göründüğü için ikisi de 5AA olarak sınıflandırılabilir.
Bazı durumlarda (özellikle 6. güne bekleyen embryolarda tüm hücreler kabuk dışına çıkabilir bu durumdaki embriyolar 6.seviye olarak kabul edilir.
Yapay zeka ile embriyo değerlendirme
Yapay zeka embriyo değerlendirmesi sırasında yukarda bahsedilen morfolojik değerler ile beraber hücrelerin bölünme hızı ve zamanlaması, kavite oluşum süreci ve embriyonun yumurta kabuğunu delme sürecindeki davranışı gibi ek detayları da dikkate alır. Ayrıca daha önceden yüklenen embriyo bilgileri ve bu embriyoların başarılı olup olmadıklarını da göz önüne alarak en son verilen bilgileri sahip oldukları ile karşılaştırıp yorum yapabilir.
Yapay zeka günümüzde gelişmeye devam etmektedir ve yakın gelecekte bu alanda çok değerli katkıları olacağı düşünülmektedir.
